د فیسبوک ناویل سوي اړخونه

لیکنه: سردار ولي پښتون زوی

د ۲۰۰۴ع کال د فبرورۍ د میاشتي په ۴مه نېټه مازیگر، د هارورډ پوهنتون د  ارواپوهني محصل، ۲۶ کلن مارک زوکربرگ د پوهنتون په یوه شپه ‌غالي کي د فېسبوک د نړیوالي ټولنیزې شبکې بنسټ کښېښووئ. برگ چي کله نا کله دوهم بېل گېټس هم گڼل کېږي، نن سبا د نړۍ د ځوانو میلیاډرانو په کتار کي راځي.

نوموړی د ١٩٨٤ع کال د می په ١٤ مه په امريکا کي زېږېدلى دئ، برگ په پوهنتون کي د ورځپاڼو او ورځنيو پيښو په مينه وال مشهور ؤ، له ده سره په کوټه کي دوه هنديان او يو بريتانوی ملگري ول، له ملگرو سره د ده ميني له ټولو زړه وړی وو، ده به تل کوښښ کاوه چي د پوهنتون زده کوونکي سره خبر، يو د بل په اړه مطمئن او سره تېر وي، همدې ټکي برگ د پوهنتون د جريدې تر مديريته ورساوه، برگ به په جريده کي د نووو ځوانانو ابتکارات خورا په ښايسته کچه پيودل او د انټرنيټ په مټ به ئې تر خلگو رسول، په ۲۰۰۴ ع کال کي کله چي برگ د هارورډ محصل و، په ذهن کي ئې يوه مفکوره را وگرځېده چي داسي يوه شبکه جوړه کړي چي د انټرنيټ له لاري د محصلينو ترمنځ د لا غوره پېژندگلوۍ لپاره کار وکړي.

برگ د ۲۴ساعتونو په اوږدو کي وکولای سول چي د هارورډ پوهنتون شاوخوا ۱۲۰۰ محصلين د خپل (فېسبوک) ډلي ملگري کړي، بيا وروسته له نورو پوهنتونونو څخه هم زيات شمېر محصلين د ده پر ډله ورمات سول، د بوسټن ښار، د امريکا اوکاناډا پوهنتونونو او کمپنيو له کارېدو وروسته  د «د فېسبوک» په نامه نړيواله خواله رسنۍ ځني جوړه سوه، خو د پوهنتون نورو ملگرو ئې بيا يوازي د« فېسبوک» نوم ورته غوره کړ، چي تر اوسه ئې نوم « فېسبوک» دئ.

برگ په ٢٠١٠ ع کال کي د ټايم مجلې د کال غوره شخصيت ( ټايم پرسن اف د يړ )  و، ويل کېږي چي زوکربرگ یهودی دئ، مگر دی ځان بې ‌خدایه (ملحد) بولي. د نوموړي شخصي شتمني دا مهال تر ١٣ نيم مليارډه ډالرو اوښتې ده،  او د پاڼي د کاروونکو شمېر ئې اوس ۱،۲۳ملیارده دئ. یوه داسې شبکه چي لس کاله د مخه اصلاً وه نه، نن ئې د کاروونکو شمېر د هند له نفوس سره برابر دئ. له شک پرته چي دا د مارک زوکربرگ ستره بریا ده، چي دی یې په دې خام عمر کي نړیوال پېژندل سوی شخصیت کړ.  

فېسبوک اوس د انټرنيټ د ټولنيزو وېبځايونو په کتار کي يوه وړيا وېبپاڼه ده چي د نړۍ د بېلابېلو هېوادونو وگړي چي د ديارلسو کالو نه لوړ عمر او اي- مېل اېډريس ولري، پکښي ځانونه ثبتوي او يو بل سره اړيکي ټينگوي، اوس فېسبوک د نړۍ په ۴۰ ژبو کي کارکوونکي لري چي اويا سلنه ئې له امريکا دباندي دي، دم مهال له ۶۰۰ ميليونو نه ډېر ( له هرو اوو څخه يو ) وگړو په فېسبوک کي ځانته پاڼي جوړي کړي چي يوازي په هند کي «فېسبوک» تر ۸ ميليونو ډېر گډونوال لري او تر یو ملیارډ ډېر کسان هره میاشت فېسبوک کاروي.

نورې برخې هم لري.

دوهمه برخه

له هریرود مجلې څخه
هریرود علمي، مالوماتي، تاریخي او کلتوري مهالنۍ مجله ده چې په هرات کې د سپينې ادې ادبي او کلتوري ټولنې لخوا خپریږي. د مجلې د ترلاسه کولو لپاره په دې شمېره اړیکه نیولای شئ: 0708662966